रुद्राक्ष

रुद्राक्ष बारे जानकारी
रुद्राक्ष एक पवित्र बीउ हो जसलाई हिन्दू धर्ममा विशेष महत्त्व दिइएको छ। "रुद्राक्ष" शब्दको उत्पत्ति "रुद्र" (भगवान शिव) र "अक्ष" आँसुबाट भएको हो। पौराणिक कथानुसार, भगवान शिवको आँसुबाट रुद्राक्षको उत्पत्ति भएको विभिन्न शास्त्रमा उल्लेख भएको पाइन्छ। रुद्राक्षमा देखिने ठाडा धर्सा जुन माथिल्लो स्थान देखि तल्लो भाग सम्म पूर्ण अविच्छिन्न रुपमा देखिन्छ, त्यहि धर्सा लाई मुख भनिन्छ, मुख अनुसार रुद्राक्ष धारणको भिन्न भिन्न महत्व र काम हुने गर्दछ। रुद्राक्षको धारणले हामीमा भएको कुनैपनि समस्याको समाधान गर्ने क्षमता वृद्धि हुने गरेको धार्मिक आस्था रहदै आएको छ। रुद्राक्ष जति सानो भयो उतिनै प्रभावकारी हुन्छ भन्ने गरिन्छ। रुद्राक्षले सफलता, धन-सम्पत्ति, मान-सम्मान प्राप्तीको लागि ठुलो भुमिका खेलेको हुन्छ। हरेक मानिसको चाहना अनुसार रुद्राक्षको अलग-अलग धारण गर्ने गरिन्छ। रुद्राक्षलाई उपयुक्त साइत जुराएर विधि पूर्वक धारण गरियो भने अबस्य पनि शुभ फल प्रदान गर्दछ यसमा कुनै शंका छैन। यहाँ रुद्राक्ष धारण गर्ने सही तरिका प्रस्तुत गरिएको छ।

रुद्राक्षको उत्पत्ति
रुद्राक्ष शब्द संस्कृतको "रुद्र" र "अक्ष" शब्दबाट बनेको हो, जसको अर्थ "रुद्रका आँसु" हो। हिन्दू धर्ममा "रुद्र" शिवको एक नाम हो। यो मान्यता छ कि भगवान शिवले गहिरो ध्यानमा हुँदा आँसु झरेका थिए, ती आँसुहरूबाट रुद्राक्षको रुखको उत्पत्ति भएको हो। यी आँसुहरू पृथ्वीमा झरेपछि रुद्राक्षको रुख उम्रेको र फलको रूपमा विकसित भएको विश्वास गरिन्छ।

रुद्राक्षको इतिहास
रुद्राक्षको इतिहास प्राचीन हिन्दू ग्रन्थहरूमा उल्लेखित छ। यसले आध्यात्मिक र चिकित्सकीय महत्त्व राख्दछ। "शिव पुराण", "देवी भागवत" र "पद्म पुराण" जस्तो धार्मिक ग्रन्थहरूमा यसको वर्णन पाइन्छ। रुद्राक्षको प्रयोग ध्यान, पूजा र विभिन्न धार्मिक क्रियाकलापहरूमा गरिन्छ। यो पवित्र र शुभ मानिन्छ र यसलाई धारण गर्दा मानसिक शान्ति, स्वास्थ्य लाभ र आध्यात्मिक उन्नति प्राप्त हुन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। रुद्राक्षको फलहरू विशेष प्रकारका बोटहरूमा फल्दछन्, जुन विशेष गरी नेपाल, भारत र इन्डोनेसियामा पाइन्छ। यी फलहरूमा विभिन्न मुख (मुखी) हुन्छन्, जसको आधारमा तिनीहरूको महत्त्व र प्रभाव फरक-फरक हुन्छ। प्रत्येक मुखीको आफ्नै विशिष्ट ऊर्जा र गुण हुन्छ र यसलाई सही तरिकाले धारण गर्दा जातकलाई विभिन्न लाभ प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।

रुद्राक्षको वृक्ष
रुद्राक्षको वृक्ष विशेषगरी हिमालय क्षेत्र, नेपाल, भारतको केही भाग, इन्डोनेशिया र मलेशियामा पाइन्छ। यस वृक्षको वैज्ञानिक नाम Elaeocarpus Ganitrus हो। यसको फलको बीउलाई नै रुद्राक्ष भनिन्छ।

रुद्राक्षको प्रकारहरू
रुद्राक्षको प्रकारहरू मुखी (धर्सा वा रेखा) को आधारमा विभाजन गरिन्छ र प्रत्येक मुखी रुद्राक्षको आफ्नै विशेषताहरू, लाभहरू र महत्त्वहरू छन्।

एक मुखी रुद्राक्ष
एक मुखी रुद्राक्षलाई हिन्दू शास्त्रहरूमा भगवान शिवको साक्षात् स्वरूप मानिन्छ। यो रुद्राक्ष अत्यन्त दुर्लभ, शक्तिशाली र महँगो हुन्छ। यसलाई शिव पुराणमा "एक मुखी रुद्राक्ष शिव स्वयम् हो" भनिएको छ। यसको दर्शन, स्पर्श वा जपले ब्रह्महत्या जस्ता महापापसमेत नाश हुन्छ र मोक्ष (मुक्ति) को मार्ग खुल्छ। घाँटीमा वा पूजामा एकमुखे रुद्राक्ष लगाउने व्यक्तिको शत्रुहरू स्वतः पराजित हुन्छन्। एकमुखे रुद्राक्ष धारण गर्नाले निश्चित रूपमा सौभाग्य प्राप्त हुन्छ। एकमुखे रुद्राक्षले मानसिक शान्ति प्रदान गरेर सबै पाप र समस्याहरू हटाउँछ भन्ने कुरामा कुनै शंका छैन, र यो प्रमाणित पनि छ। एकमुखे रुद्राक्ष अत्यन्तै दुर्लभ छ। यो अन्य रुद्राक्षहरूको तुलनामा धेरै कम संख्यामा उत्पादन गरिन्छ, र नेपाली एकमुखे रुद्राक्ष अझ दुर्लभ छ। एक मुखी रुद्राक्षलाई शिवको तेस्रो नेत्र (त्रिनेत्र) वा पूर्ण एकत्वको प्रतीक मानिन्छ। यो रुद्राक्ष धारण गर्नेले शिवको पूर्ण कृपा प्राप्त गर्छ र भौतिक सुखसँगै आध्यात्मिक उन्नति हुन्छ। यो मुख्य रूपमा नेपाल (पूर्वी नेपालका डिङ्ला, संखुवासभा, भोजपुर आदि क्षेत्र) र इन्डोनेसियामा पाइन्छ। नेपाली एक मुखी रुद्राक्षलाई विश्वभरि उत्तम मानिन्छ किनकि यसको आकार, ऊर्जा र गुणस्तर उच्च हुन्छ।

ज्योतिषीय महत्व
कुण्डलीमा सूर्य ग्रह कमजोर भएकाहरू (सिंह राशि, मेष राशि आदि) लाई विशेष लाभ। सूर्य दोष निवारण गर्छ।

भौतिक विशेषता र प्रकार

आकारः नेपाली एक मुखी प्रायः काजू (Cashew Nut) आकार, अण्डाकार वा अर्धचन्द्राकार हुन्छ। पूर्ण गोलाकार असली एक मुखी प्राकृतिक रूपमा हुँदैन (यदि गोल देखियो भने नक्कली हुन सक्छ)।
मुखः ठ्याक्कै एक मात्र प्राकृतिक रेखा हुन्छ।
अन्य प्रकारः इन्डोनेसियाको थोरै गोल र सानो हुन्छ, तर नेपाली ठूलो र शक्तिशाली मानिन्छ।
दुर्लभताः प्राकृतिक रूपमा अत्यन्त कम पाइन्छ, त्यसैले मूल्य लाखौमा पुग्न सक्छ।

आध्यात्मिक फाइदा

सहस्रार चक्रको जागरण — गहिरो ध्यान, समाधि र ब्रह्म ज्ञान प्राप्ति।
पाप नाश र मोक्षको मार्ग।
भगवान शिवको प्रत्यक्ष कृपा, वैराग्य (संसारबाट detachment) र आध्यात्मिक उन्नति।
नकारात्मक ऊर्जा, शत्रु र अशुभ शक्तिबाट पूर्ण सुरक्षा।

मानसिक फाइदा

मन शान्त, तनाव, चिन्ता, डिप्रेसन र माइग्रेन घटाउँछ।
एकाग्रता, स्मरण शक्ति र निर्णय क्षमता बढाउँछ।
आत्मविश्वास, नेतृत्व क्षमता र सकारात्मक सोच विकास।
अकाल मृत्युबाट बचाउँछ।

शारीरिक/स्वास्थ्य फाइदा

हृदय रक्तचाप (BP) नियन्त्रण, मुटुको धड्कन नियमित।
आँखा, हड्डी र रक्त सम्बन्धी रोगबाट राहत।
शरीरमा मानसिक सन्तुलन कायम राखेर समग्र स्वास्थ्य सुधार।

भौतिक/व्यावहारिक फाइदा

धन-समृद्धि, करियर र व्यवसायमा सफलता।
अनायास धन प्राप्ति र सामाजिक सम्मान।
जीवनमा सुख-शान्ति र मनोकामना पूर्ति।

दुईमुखे रुद्राक्ष
दुई मुखी रुद्राक्षलाई भगवान शिव र देवी पार्वतीको संयुक्त रूप (अर्धनारीश्वर) को प्रतीक मानिन्छ। यसमा दुईवटा स्पष्ट "मुख" (clefts वा रेखाहरू) हुन्छन्, जसले पुरुष र स्त्री, शिव र शक्ति, मन र शरीर तथा द्वन्द्वहरूबीचको सद्भाव र एकतालाई प्रतिनिधित्व गर्छ। यो रुद्राक्ष चन्द्र ग्रहद्वारा नियन्त्रित हुन्छ र भावनात्मक सन्तुलन, सम्बन्ध सुधार तथा आन्तरिक शान्तिका लागि अत्यन्त शक्तिशाली मानिन्छ। अर्ध-नारीश्वरको रूपमा रहेको यो रुद्राक्षले शिव र शक्ति दुवैलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। यसलाई धारण गर्नाले भगवान शिव र देवी पार्वती दुवैलाई प्रसन्न हुन्छ। दुईमुखे रुद्राक्षले गाई वधको पापबाट मुक्ति र मनलाई सन्तुलित गर्छ। यसलाई धारण गर्नाले पति-पत्नी बीच एकताको भावना जगाउँछ। यो रुद्राक्ष विश्वास र विश्वासको प्रतीक हो। यसले व्यवसायमा सफलता ल्याउँछ। दुईमुखे रुद्राक्षले सांसारिक समृद्धि प्रदान गर्दछ र घरबाट दुःखको मूल कारण हटाउँछ। नेपालबाट प्राप्त दुई मुखी रुद्राक्षलाई विश्वभर सबैभन्दा राम्रो र शक्तिशाली मानिन्छ। यो ठूलो आकारको, प्राकृतिक र उच्च गुणस्तरको हुन्छ।
सबै सम्बन्धहरूमा सद्भाव ल्याउने र चन्द्र दोष हटाउन प्रयाेग गरिन्छ। दुई मुखी रुद्राक्ष धारण गर्दा मुख्य रूपमा भावनात्मक र सम्बन्ध सम्बन्धी लाभ मिल्छ। यसले चन्द्र ग्रहलाई बलियो बनाउँछ र नकारात्मक प्रभाव हटाउँछ।

प्रकार र विशेषता

नेपाली दुई मुखीः ठूलो, अण्डाकार वा थोरै चेप्टो आकारको। यो सबैभन्दा राम्रो र शक्तिशाली मानिन्छ। नेपालका पूर्वी पहाडी क्षेत्र (जस्तै डिङ्ला, संखुवासभा) बाट मुख्य रूपमा पाइन्छ।
इन्डोनेसियन दुई मुखीः सानो आकारको, तर नेपाली जत्तिको प्रभावकारी हुँदैन।
सामान्यतया यो रुद्राक्ष चिल्लो सतह भएको, दुईटा प्राकृतिक रेखा स्पष्ट देखिने हुन्छ। पूर्ण गोलाकार हुँदैन।

आध्यात्मिक फाइदा

शिव-शक्ति एकताको अनुभव, ध्यान र आध्यात्मिक जागरण बढाउँछ।
कुण्डलिनी शक्ति जागृत गर्छ र उच्च चेतनासँग जोड्छ।
पाप कर्म नाश गर्छ र मोक्षको मार्ग सहज बनाउँछ।
परिवार, वैवाहिक जीवन, साझेदार र अन्य सम्बन्धमा सद्भाव, समझदारी र प्रेम बढाउँछ।

मानसिक र भावनात्मक फाइदा

तनाव, चिन्ता, डिप्रेसन, मूड स्विङ्स घटाउँछ र मन शान्त पार्छ।
आत्मविश्वास, धैर्य, नेतृत्व क्षमता र भावनात्मक सन्तुलन बढाउँछ।
निद्रा सम्बन्धी समस्या (अनिद्रा) हटाउँछ।
सम्बन्धमा कलह, झगडा हटाएर विश्वास र समझदारी कायम गर्छ (पति-पत्नी, आमाबाबु-छोराछोरी, साथी-व्यवसायिक साझेदार आदिका लागि उत्तम)।

स्वास्थ्य फाइदा

चन्द्र दोषबाट हुने मानसिक वा शारीरिक समस्या हटाउँछ।
मिर्गौला, आन्द्रा सम्बन्धी रोग, हृदयको कमजोरी र मांसपेशीको समस्या कम गर्छ।
स्मरण शक्ति र बौद्धिक क्षमता बढाउँछ।

भौतिक फाइदा

समाजमा प्रतिष्ठा र सौभाग्य प्राप्ति।
व्यापार वा काममा सफलता र स्थिरता।
नकारात्मक ऊर्जा र बुध/चन्द्र दोषबाट सुरक्षा।

तीन मुखी रुद्राक्ष
तीन मुखी रुद्राक्षलाई भगवान अग्निदेवको प्रतीक मानिन्छ। यो रुद्राक्ष तीन प्राकृतिक "मुख" भएको हुन्छ र ब्रह्मा, विष्णु तथा महेश (त्रिमूर्ति) को संकेत पनि गर्दछ। शिव पुराण अनुसार यो रुद्राक्षले पुराना कर्म, पाप र नकारात्मक ऊर्जालाई अग्निको ज्वालाजस्तै जलाएर शुद्ध पार्छ र नयाँ ऊर्जा, आत्मविश्वास तथा शान्ति प्रदान गर्छ। तीनमुखे रुद्राक्षमा तीन धर्काहरू छन्। तीनमुखे रुद्राक्षलाई आगोको अवतार मानिन्छ। यसले सत्य, जोश र अन्धकारको त्रिएक शक्तिलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। यो रुद्राक्षले ब्रह्मा, विष्णु र महेशको शक्ति मात्र समेटेको छैन, तर आकाश, पृथ्वी र पातालः तीन लोकको शक्ति पनि राख्छ। यसले मानिसहरूलाई भूत, वर्तमान र भविष्यको दर्शन प्रदान गर्दछ। यसलाई धारण गर्नाले विनाशकारी प्रवृत्तिहरू हट्छन् र रचनात्मक प्रवृत्तिहरूलाई बढावा दिन्छन्। त्यसैले, यो अध्ययनमा उपयोगी छ। अध्ययनमा कमजोर विद्यार्थीहरूले यसलाई धारण गरेर असाधारण लाभ उठाउन सक्छन्। यसलाई धारण गर्नाले देवता प्रसन्न हुन्छन्। यसले व्यभिचारको पापलाई नष्ट गर्छ। यो मुख्य रूपमा नेपाल (पूर्वी नेपालका पहाडी क्षेत्र) र इन्डोनेसिया (जावा) बाट पाइन्छ। नेपाली तीन मुखी रुद्राक्ष ठूलो आकारको, गहिरो बनावट भएको र उच्च ऊर्जायुक्त मानिन्छ।

यो कस्तो देखिन्छ?
तीन मुखी रुद्राक्षमा तीनवटा स्पष्ट, प्राकृतिक रेखाहरू टाउकोदेखि पुच्छरसम्म चल्छन्। सतह खुरखुरो र प्राकृतिक हुन्छ। मंगल ग्रहको नकारात्मक प्रभाव (मंगल दोष) शान्त पार्छ।

आध्यात्मिक फाइदा

पुराना पाप, अपराधबोध, नकारात्मक कर्म र अतीतको बोझ जलाउँछ।
आत्मशुद्धि, मोक्षको मार्ग खोल्छ र भगवान शिव तथा अग्निदेवको कृपा प्राप्त हुन्छ।
मणिपुर चक्र सक्रिय गर्छ, जसले आध्यात्मिक उन्नति र ध्यानको गहिराइ बढाउँछ।

मानसिक फाइदा

आत्मविश्वास, साहस र निर्णय क्षमता बढाउँछ।
तनाव, डिप्रेसन, डर, चिन्ता र मानसिक थकावट हटाउँछ।
एकाग्रता, बौद्धिक क्षमता र मानसिक स्पष्टता प्रदान गर्छ।

शारीरिक स्वास्थ्य फाइदा

पाचन प्रणाली सुधार्छ, आँखा र छाला सम्बन्धी समस्या कम गर्छ।
शरीरमा ऊर्जा र बल बढाउँछ, रोग प्रतिरोधक क्षमता मजबुत बनाउँछ।

भौतिक/व्यावहारिक फाइदा

करियरमा सफलता, अवरोध हटाउँछ र नयाँ अवसर ल्याउँछ।
सम्बन्ध सुधार्छ, क्रोध नियन्त्रण गर्छ।

चारमुखे रुद्राक्ष
चारमुखे रुद्राक्षमा चार धर्का हुन्छन्। चारमुखे रुद्राक्षलाई चार वेदको अवतार मानिन्छ। यसले धर्म (धार्मिकता), अर्थ (धन), काम (इच्छा) र मोक्ष (मुक्ति) जस्ता चार गुणहरू प्रदान गर्दछ। यसलाई चारै जातिले सम्मान र सम्मान गर्छन्ः ब्राह्मण, क्षेत्र, वैश्य र शुद्र, र चार आश्रमहरूः ब्रह्मचर्य, गृहस्थ, प्रस्थ र सन्यास। यसको धारण गर्ने धनी, स्वस्थ र ज्ञानी हुन्छ। चारमुखे रुद्राक्ष वुद्धि बढाउने तत्व हो। यो कमजोर बुद्धि वा बोलीमा समस्या भएका बच्चाहरूको लागि पनि लाभदायक छ। चारमुखे रुद्राक्ष धारण गर्नाले मानसिक रोगहरू शान्त हुन्छन् र लगाउने व्यक्तिको स्वास्थ्य कायम राख्छन्। चार मुखी रुद्राक्षलाई भगवान ब्रह्माको प्रतीक मानिन्छ। यो रुद्राक्षको दानामा चारवटा स्पष्ट मुख हुन्छन्, जसलाई चार वेद (ऋग्वेद, सामवेद, यजुर्वेद र अथर्ववेद) को प्रतीक पनि भनिन्छ। यसलाई ब्रह्मा र सरस्वतीको ऊर्जासँग जोडेर हेरिन्छ, जसले ज्ञान, बुद्धि, रचनात्मकता र वाणीको विकास गर्छ। यो रुद्राक्ष बुध ग्रह (Mercury) सँग सम्बन्धित छ, जसले बौद्धिक क्षमता, सञ्चार र तार्किक सोचलाई प्रभावित गर्छ। शिव पुराण अनुसार, रुद्राक्षहरू शिवको आँसुबाट उत्पन्न भएका हुन् र चार मुखीले ब्रह्माको सृष्टि शक्तिलाई प्रतिनिधित्व गर्छ।

उत्पत्ति र प्रकार

रुद्राक्ष मुख्य रूपमा नेपाल र इन्डोनेसियामा पाइन्छ।
नेपाली चार मुखीः ठूलो आकार, गहिरो खाँच (grooves), काँडेदार र अधिक शक्तिशाली मानिन्छ। नेपालका पूर्वी पहाडी क्षेत्र (जस्तै अरुण उपत्यका) बाट आउने यो सबैभन्दा प्रमाणित र प्रभावकारी हो।
जाभा/इन्डोनेसियनः साना र चिल्लो, कम शक्तिशाली तर सस्तो।
नेपाली चार मुखी धारण गर्नु राम्रो मानिन्छ किनकि यसमा प्राकृतिक ऊर्जा बढी हुन्छ।

मुख्य फाइदा

चार मुखी रुद्राक्ष धारण गर्दा मुख्य रूपमा बौद्धिक र मानसिक विकास हुन्छ।

आध्यात्मिक फाइदा

ब्रह्म ज्ञान, सरस्वतीको कृपा र गहन ध्यानमा सहयोग।
चक्र सक्रियः विशेष गरी विशुद्धि चक्र (Throat Chakra) लाई बलियो बनाउँछ, जसले वाणी र सञ्चार शक्ति बढाउँछ।
नकारात्मक ऊर्जा र बुध ग्रहको दोष हटाउँछ।

मानसिक/बौद्धिक फाइदा

स्मरण शक्ति (memory) र एकाग्रता बढाउँछ — विद्यार्थी, शिक्षक, लेखक, वक्ता, शोधकर्ता र कलाकारका लागि अति उत्तम।
रचनात्मकता, तार्किक सोच र आत्मविश्वास विकास गर्छ।
तनाव, चिन्ता, डिप्रेसन र मानसिक अस्थिरता कम गर्छ।
नयाँ कुरा सिक्न र बुझ्न सजिलो हुन्छ।

शारीरिक फाइदा

गला, थाइरोइड र स्वरसम्बन्धी समस्या कम गर्छ।
प्रतिरक्षा प्रणाली बलियो बनाउँछ र समग्र स्वास्थ्यमा सन्तुलन ल्याउँछ।
इश्वरिय शक्तिले शरीरको ऊर्जा सन्तुलित राख्छ।

ज्योतिषीय/भौतिक फाइदा

बुध दोष भएकाहरू (जस्तै मिथुन र कन्या राशि) लाई विशेष लाभ।
पद-प्रतिष्ठा, समाजमा सम्मान र सफलता।
यो रुद्राक्ष धारण गर्नेले विद्या, वाणी र बुद्धिको पूर्ण विकास पाउँछ भनिन्छ।

पाँचमुखे रुद्राक्ष
पाँचमुखे रुद्राक्षमा पाँच धर्काहरू छन्। पाँचमुखे रुद्राक्ष स्वयम् रुद्रको अवतार हो, जसलाई कालाग्नि पनि भनिन्छ। शिवका पाँच रूपहरू, साधोजात, इशान, तत्पुरुष, अघोर र कामदेव, पाँचमुखे रुद्राक्ष भित्रै बस्छन्। पाँचमुखे रुद्राक्षलाई ब्रह्माको पाँचमुखे रूप मानिन्छ, यसको पाँचमुखे रूप भगवान शिवको पाँचमुखे रूप हो। यस संसारमा मानिसहरूले प्राप्त गर्ने ज्ञानको सम्पत्ति स्पष्ट र स्थायी भएमा मात्र अर्थपूर्ण हुन्छ। पाँचमुखे रुद्राक्ष यस्तो ज्ञानको संरक्षणको लागि विशेष गरी उपयोगी छ। यो रुद्राक्षले हृदय शुद्ध, मन शान्त र मस्तिष्कलाई शीतल राख्छ। पाँचमुखे रुद्राक्षले लामो आयु र असाधारण स्वास्थ्य प्रदान गर्दछ। पाँच मुखी रुद्राक्ष रुद्राक्षको सबैभन्दा लोकप्रिय, सुलभ र शक्तिशाली रूपमध्ये एक हो। यसमा प्राकृतिक रूपमा ५ वटा मुख हुन्छन्, जसलाई भगवान शिवको पञ्चमुखी शिव वा कालाग्नि रुद्रको प्रतीक मानिन्छ। यो सबै उमेरका व्यक्ति (पुरुष, महिला, बच्चा) ले धारण गर्न सकिने र सामान्य कल्याणकारी रुद्राक्ष हो। यसले शिवका पाँच रूप सद्योजात, ईशान, तत्पुरुष, अघोर र वामदेव र पञ्च तत्व (आकाश, वायु, अग्नि, जल, पृथ्वी) को प्रतिनिधित्व गर्छ। ज्योतिष अनुसार यो गुरु ग्रह (Jupiter) सँग सम्बन्धित छ। गुरु ग्रहको दोष निवारण गर्न यो अत्यन्त प्रभावकारी मानिन्छ।

मुख्य प्रकार र स्रोत

नेपाली पाँच मुखीः ठूलो आकार, गहिरो खाँडा र बलियो ऊर्जा भएको। नेपाल (हिमालय क्षेत्र) बाट आउनेलाई सबैभन्दा राम्रो र शक्तिशाली मानिन्छ।
इन्डोनेशियनः सानो र हल्का, सस्तो तर कम शक्तिशाली।
नेपाली रुद्राक्षको मूल्य र प्रभाव राम्रो हुने भएकाले नेपालमा धेरैले नेपाली नै प्राथमिकता दिन्छन्।

आध्यात्मिक फाइदा

ध्यान र एकाग्रता बढाउँछ, गहिरो आध्यात्मिक अनुभव दिन्छ।
आत्मविश्वास र संवाद क्षमता बढाउँछ।

मानसिक फाइदा

तनाव, चिन्ता, डिप्रेसन र नकारात्मक विचार कम गर्छ।
मन शान्त र स्थिर बनाउँछ, निर्णय लिने क्षमता बढाउँछ।
बुद्धि, स्मरण शक्ति र शैक्षिक सफलता बढाउँछ (विद्यार्थी र शिक्षकका लागि उत्तम)।

स्वास्थ्य फाइदा

रक्तचाप नियन्त्रण गर्छ, हृदयलाई स्वस्थ राख्छ।
नर्भस सिस्टम शान्त पार्छ, माइग्रेन र टाउको दुखाइ घटाउँछ।
शरीरको फ्याट र हर्मोन सन्तुलनमा सहयोग गर्छ।
लिभर, आन्द्रा र छालासम्बन्धी समस्यामा लाभदायक।

भौतिक र अन्य फाइदा

सकारात्मक ऊर्जा बढाउँछ, नकारात्मक शक्तिबाट रक्षा गर्छ।
करियर, धन-समृद्धि र समग्र सफलता दिन्छ।
जीवनमा शान्ति, सन्तुलन र खुशी ल्याउँछ।

छ मुखे रुद्राक्ष
छ मुखे रुद्राक्षमा छ वटा धर्काहरू छन्। छ मुखे रुद्राक्ष भगवान शिवका पुत्र कुमार कार्तिकेयको शक्तिको केन्द्र हो। यसले सिकाइ, ज्ञान र बुद्धि प्रदान गर्दछ। छ मुखे रुद्राक्षले अध्ययन गर्ने विद्यार्थीहरू र बौद्धिक कार्यमा संलग्न हुनेहरूलाई शक्ति प्रदान गर्दछ। यसले ज्ञानको अध्ययनमा असाधारण शक्ति प्रदान गर्दछ। यसले आत्मविश्वास, दृढ संकल्प, ज्ञान, अध्ययन क्षमता प्रदान गर्दछ। यसलाई धारण गर्नाले व्यक्ति वाक्पटु हुन्छ। यसले धेरै छाला रोगहरू, हृदय कमजोरी र आँखाको रोगहरू पनि निको पार्छ। यसलाई शुक्र ग्रह (Venus) को उपायको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ। यो रुद्राक्षको ६ वटा प्राकृतिक "मुख" (faces/lines) हुन्छन् र यसलाई स्वाधिष्ठान चक्र (Sacral Chakra) को जागरणसँग जोडिन्छ।

आध्यात्मिक फाइदा

स्वाधिष्ठान चक्र सक्रिय हुन्छ, जसले मन-शरीरको सन्तुलन कायम गर्छ।
ध्यान, साधना र एकाग्रतामा वृद्धि।
पाप नाश, आत्मविश्वास र आन्तरिक शान्ति।
कार्तिकेयको कृपा प्राप्ति, साहस र विजयको भावना।

मानसिक र भावनात्मक फाइदा

क्रोध, ईर्ष्या, बेचैनी र उत्तेजना नियन्त्रण।
भावनात्मक स्थिरता, सन्तुलन र आत्मविश्वास बढाउँछ।
बुद्धि, स्मरण शक्ति, बोल्ने कला (oratory skill) र तेज सोच विकास।
तनाव, डिप्रेसन घटाउँछ र सकारात्मक ऊर्जा दिन्छ।

शारीरिक स्वास्थ्य फाइदा

गला, प्रजनन अङ्ग, हार्मोन सम्बन्धी समस्या (महिलाहरूका लागि विशेष फाइदाजनक)।
शुक्र ग्रहसँग जोडिएकाले सौन्दर्य, आकर्षण र यौवन बढाउँछ।
रक्तचाप नियन्त्रण, नर्भस सिस्टम शान्त र समग्र स्वास्थ्य सुधार।
महिलाहरूमा स्त्री रोगहरूमा राहत।

भौतिक र सामाजिक फाइदा

नेतृत्व क्षमता र सामाजिक प्रभाव बढ्छ।
विद्यार्थीहरूका लागि अध्ययन र सफलतामा मद्दत।
स्थिरता, ग्राउन्डिङ र सन्तुलित जीवन प्राप्त गर्छ।

सात मुखे रुद्राक्ष
सात मुखे रुद्राक्षमा सात धर्काहरू छन्। सातमुखे रुद्राक्षले सात ऋषिहरूको प्रतिनिधित्व गर्दछ। ऋषिहरूका राजा सधैं संसारको कल्याणमा संलग्न हुन्छन्। त्यसैले, सातमुखे रुद्राक्ष धारण गर्नाले सात ऋषिहरूको आशीर्वाद प्राप्त हुन्छ। यसले शक्ति र सुरक्षा प्रदान गर्दछ र आर्थिक, शारीरिक र मानसिक पीडा कम गर्दछ। यसलाई धारण गर्दा व्यापार र करियरमा निरन्तर धन र उन्नति सुनिश्चित हुन्छ। यो रुद्राक्षलाई सात शक्तिशाली सर्पहरूले पनि मन पराउँछन्। धन-समृद्धि, लक्ष्मी कृपा र शनि दोष निवारण को सबैभन्दा शक्तिशाली रुद्राक्ष मानिन्छ। यसमा प्राकृतिक रूपमा ७ वटा मुख (lines/face) हुन्छन् र यो माता महालक्ष्मी को प्रतीक हो। भगवान शिवको आशीर्वादसँगै लक्ष्मीको वैभव दिने यो रुद्राक्ष व्यापारी, नौकरी गर्ने, आर्थिक समस्या भएकाहरूका लागि विशेष उपयोगी छ। यसलाई शनि ग्रहको नकारात्मक प्रभाव (साढेसाती, ढैय्या, शनि दोष) शान्त पार्ने उपायको रूपमा लिइन्छ। यो रुद्राक्ष धारण गर्दा धन, यश, सम्मान, स्वास्थ्य र मानसिक शान्ति प्राप्त हुने विश्वास छ।

आर्थिक/भौतिक फाइदा

धन-समृद्धि बढाउँछ, व्यापार/नौकरीमा सफलता र उन्नति।
कर्जबाट मुक्ति, दरिद्रता हटाउँछ र लक्ष्मीको कृपा प्राप्त हुन्छ।
आर्थिक अड्चन, घाटा हटाएर नयाँ अवसर खोल्छ।

ज्योतिषीय फाइदा

शनि, शुक्र र राहु ग्रहको दोष शान्त पार्छ।
साढेसाती/ढैय्या चलिरहेका व्यक्तिलाई राहत।
नकारात्मक ऊर्जा, बुरी नजरबाट सुरक्षा।

स्वास्थ्य फाइदा

पेट दुखाइ, हड्डी/मांसपेशी दुखाइ, सर्दी, श्वासप्रश्वास समस्या कम गर्छ।
कमजोरी, हृदय रोग र पुराना रोगमा फाइदा।
शरीरमा सन्तुलन र ऊर्जा बढाउँछ।

मानसिक/आध्यात्मिक फाइदा

तनाव, भय, बेचैनी हटाएर शान्ति र आत्मविश्वास बढाउँछ।
साहस, एकाग्रता र सकारात्मक सोच दिन्छ।
व्यवसायमा घाटा भए फाइदा हुन्छ।

आठ मुखे रुद्राक्ष
आठ मुखे वा अष्टमुखी रुद्राक्षमा आठ धर्काहरू छन्। अष्टमुखी रुद्राक्ष अष्ट भैरव र भगवान गणेशको एक रूप हो। सबै देवताहरूमध्ये भगवान गणेशलाई पहिलो पूजा गरिन्छ। आठमुखे रुद्राक्ष धारण गर्नाले सबै आठ प्रवृत्तिहरूलाई सहयोग प्रदान गर्दछ, जसले गर्दा आठ दिशामा विजय प्राप्त हुन्छ। जसले गर्दा लेखन सीप, धन र समृद्धि प्राप्त हुन्छ र दुर्घटना र शत्रुहरूबाट सुरक्षा हुन्छ। यसले भूतप्रेतको त्रासको डर हटाउँछ। आठमुखे रुद्राक्षलाई भगवान भैरवको रूप पनि मानिन्छ। यसलाई धारण गर्दा अदालतका मुद्दाहरूमा सफलता मिल्छ। आठ मुखी रुद्राक्ष विशेष गरी भगवान गणेश (विनायक) को स्वरूप हो, जसले जीवनका सबै बाधा, अड्कल र समस्याहरू हटाउँछ। केही ग्रन्थहरूमा यसलाई राहु/केतु ग्रहसँग पनि जोडिन्छ, जसले गर्दा कुण्डलीमा राहु-केतु दोष वा कालसर्प दोष भएकाहरूलाई विशेष लाभ दिन्छ।

आध्यात्मिक लाभ

सबै प्रकारका बाधा, विघ्न र अड्कल हटाउँछ।
गणेशजीको कृपा प्राप्त हुन्छ, नयाँ काममा सफलता मिल्छ।
राहु-केतु दोष, कालसर्प दोष शान्त गर्छ।
ध्यान, एकाग्रता र आध्यात्मिक उन्नति बढाउँछ।

मानसिक लाभ

तनाव, चिन्ता, डिप्रेसन, नकारात्मक विचार हटाउँछ।
बुद्धि, निर्णय क्षमता र बुद्धिमत्ता बढाउँछ।
भय, अकाल मृत्युको डर हटाउँछ।

भौतिक/व्यावसायिक लाभ

कानूनी मुद्दा, विवादमा विजय दिलाउँछ।
करियर, व्यापारमा अड्कल हटाएर प्रगति गर्छ।

स्वास्थ्य लाभ

फोक्सो, कलेजो, पेट सम्बन्धी समस्या कम गर्छ।
रक्तसञ्चार सुधार्छ, हाडजोर्नी प्रणाली बलियो बनाउँछ।

नौ मुखे रुद्राक्ष
नौमुखे रुद्राक्षमा नौ धर्काहरू हुन्छन्। यसमा नयाँ शक्तिहरू छन् भन्ने मानिन्छ। यसमा देवी दुर्गाका सबै नौ अवतारहरूको पूर्ण शक्तिहरू छन्, र त्यसैले, यसले धारण गर्नेलाई अलौकिक र दिव्य शक्तिहरू प्रदान गर्दछ। नौमुखे रुद्राक्ष माता देवीको भक्तहरूको लागि विशेष गरी लाभदायक छ। यसलाई धारण गर्नाले वीरता, दृढता, साहस, परिश्रम, वीरता, सहनशीलता र कीर्ति बढ्छ। यो रुद्राक्षले धारण गर्नेलाई नवरात्रिमा उपवास बस्नु, पति-पत्नी, पिता-पुत्र बीचको मतभेद समाधान गर्नु, शुद्ध मन र शरीर कायम राख्नु जस्ता गुणहरू प्रदान गर्दछ।

आध्यात्मिक फाइदा

माता दुर्गाको दिव्य शक्ति जागृत हुन्छ – नकारात्मक ऊर्जा, नजर दोष, कालो जादू र भूत-प्रेतबाट पूर्ण सुरक्षा।
ध्यान, समाधि र आध्यात्मिक विकासमा सहयोग। सहस्रार चक्र सक्रिय पार्छ।
सर्प दोष (कालसर्प योग) वा ग्रह दोष शान्त पार्छ।

स्वास्थ्य फाइदा

फोक्सो, ज्वरो, आँखाको समस्या, आन्द्रा र छाला रोगमा राहत।

दशमुखे रुद्राक्ष
दशमुखे रुद्राक्षमा दश धर्काहरू हुन्छन्। दशमुखे रुद्राक्ष भगवान विष्णुको रूप हो र यसलाई दशावतार (अवतार) - मत्स्य, कृष्ण, राम, कच्छप, वराह, नरसिंह, वामन, परशुराम, बुद्ध र कल्कीको प्रतीक मानिन्छ। यसलाई धारण गर्नाले यी दश देवताहरू प्रसन्न हुन्छन्। यसलाई धारण गर्नाले दश दिशा र दश दिशाका रक्षकहरू - कुबेर, इन्द्र, अग्नि, यम, निर्रिति, वरुण, वायु, ईशान, अनन्त र ब्रह्मा - सन्तुष्ट हुन्छन्। दशमुखे रुद्राक्ष धारण गर्नाले सबै दिशामा कीर्ति फैलिन्छ र दश इन्द्रियहरूद्वारा गरिएका सबै पापहरू नष्ट हुन्छन्। भूत, राक्षस, आत्मा र राक्षसहरूको डर समाप्त हुन्छ। जसरी एकमुखे रुद्राक्षले शिवको पूर्ण रूपलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ, त्यसरी नै दशमुखे रुद्राक्षले विष्णुको पूर्ण रूपलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। यस कारणले गर्दा, यो नेता, सामाजिक कार्यकर्ता र कलाकारहरूको लागि लाभदायी हुन्छ। लगाउने व्यक्ति शत्रुहरूबाट सुरक्षित हुन्छ।

आध्यात्मिक र मानसिक फाइदा

नकारात्मक ऊर्जा, बुरी नजर, भूत-प्रेत, जादू-टोना र शत्रुबाट पूर्ण सुरक्षा।
अज्ञात भय, मानसिक तनाव, insomnia (निद्रा नलाग्ने), anxiety हटाउँछ।
आत्मविश्वास, निर्णय क्षमता र एकाग्रता बढाउँछ।

भौतिक र व्यावहारिक फाइदा

कानूनी मुद्दा, धन-व्यापार समस्या र भूमि विवादमा सफलता।

एघारमुखे रुद्राक्ष
एघारमुखे रुद्राक्षमा एघार धर्काहरू हुन्छन्। एघारमुखे रुद्राक्ष पनि रुद्रको एक रूप हो। यो भगवान शिवका भक्तहरूका लागि धेरै शक्तिशाली र अचुक वस्तु हो। भगवान शिवका एघारौं रुद्र महावीर बजरंगबली हुन्, जसको नामले भूत र आत्माहरूलाई भगाउँछ। उहाँ ज्ञान, सद्गुण र बुद्धिका देवता हुनुहुन्छ। एघारमुखे रुद्राक्षले बल, वृद्धि र बलियो र स्वस्थ शरीर प्रदान गर्दछ। भगवान इन्द्रलाई यसको देवता पनि मानिन्छ। यसलाई धारण गर्नाले सांसारिक समृद्धि र त्यसको आनन्द प्राप्त हुन्छ। यसलाई धारण गर्नाले सधैं एकादशी व्रत पालन गर्ने पुण्य प्राप्त हुन्छ र व्यक्ति सधैं विजयी रहन्छ। यो रुद्राक्ष महिलाहरूका लागि अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण छ। यो रुद्राक्ष आफ्ना पतिहरूको सुरक्षा, दीर्घायु, प्रगति र सौभाग्य प्राप्तिको लागि अत्यन्तै शुभ छ। यसको महिमालाई यसरी पनि वर्णन गरिएको छ कि यसलाई भक्ति र विश्वासका साथ धारण गर्नाले बाँझी महिलाले पनि छोरा जन्माउन सक्छिन्।

आध्यात्मिक फाइदा

ध्यान, भक्ति र आन्तरिक शान्ति बढाउँछ।
भय, द्विविधा र नकारात्मक ऊर्जाबाट मुक्ति।

मानसिक फाइदा

साहस, आत्मविश्वास र निर्णय क्षमता बढाउँछ।

भौतिक र अन्य फाइदा

मंगल दोष निवारण (विशेष गरी कुण्डलीमा मंगल अशुभ भएका व्यक्तिका लागि)।
शत्रु, भूत-प्रेत, बाधा र नकारात्मक प्रभावबाट बचाउँछ।
व्यापार, प्रशासन र नेतृत्वमा सफलता।
सन्तान समस्या भएकाहरू (महिलाहरू) लाई लाभ।

बाह्रमुखी रुद्राक्ष
बाह्रमुखी रुद्राक्षमा बाह्र धर्काहरू छन्। बाह्रमुखी रुद्राक्ष भगवान सूर्यका बाह्र रूपहरूको तेज, तेज र शक्तिको केन्द्रबिन्दु हो। भगवान सूर्य ब्रह्माण्डलाई शासन गर्ने देवता हुनुहुन्छ। सम्पूर्ण पृथ्वी भगवान सूर्यको कृपामा निर्भर छ, र भगवान सूर्य पृथ्वीका सबै जीवित प्राणीहरूको जीवन-रक्षक हुनुहुन्छ। जसरी सूर्यले सम्पूर्ण संसारलाई प्रकाश प्रदान गर्दछ, त्यसरी नै बाह्रमुखी रुद्राक्ष धारण गर्ने व्यक्तिको कीर्ति सूर्यको किरण जस्तै सबै दिशामा चम्किन्छ। बाह्रमुखे रुद्राक्षलाई बाह्र ज्योतिर्लिंगहरू - महाकाल, रामेश्वरम, सोमनाथ, मल्लिकार्जुन, ओंकारेश्वर, वैद्यनाथ, भीमाशंकर, नागेश्वर, विश्वेश्वर, त्र्यंबकेश्वर, केदारेश्वर र धुरुमेश्वरको प्रतीक मानिन्छ। यसलाई धारण गर्नाले अनुहारमा सधैं खुशी, समाजमा सम्मान र बोलीमा चातुर्य आउँछ। बाह्रमुखे रुद्राक्ष एक धेरै शक्तिशाली र तेजस्वी रुद्राक्ष हो। यसलाई धारण गर्नाले क्रूर जनावरहरूको खतराबाट बचाउँछ। बाह्रमुखे रुद्राक्ष धारण गर्नाले शासकको पद प्राप्त हुन्छ। १२ मुखी रुद्राक्ष विशेष गरी पद्म पुराण मा उल्लेख गरिएको छ। यसमा भनिएको छ कि यसलाई धारण गर्ने व्यक्तिलाई रोग, भय, नकारात्मकता र चिन्ताबाट मुक्ति मिल्छ। यसले धन, सुख, सम्मान र स्वास्थ्य प्रदान गर्छ। यो सूर्य देवको शक्ति समाहित भएको मानिन्छ, जसले जीवनमा उज्यालो र स्थिरता ल्याउँछ। १२ मुखी रुद्राक्षले सूर्यको जस्तै तेजिलो र सकारात्मक ऊर्जा दिन्छ।

आध्यात्मिक फाइदा

आत्मविश्वास, आन्तरिक शक्ति र नेतृत्व क्षमता बढाउँछ।
सूर्य दोष (कुण्डलीमा सूर्य कमजोर भएमा) निवारण गर्छ।
नकारात्मक ऊर्जा, भय र चिन्ताबाट बचाउँछ।
ध्यान र आध्यात्मिक उन्नतिमा सहयोग गर्छ, आत्म-जागरण बढाउँछ।

मानसिक फाइदा

तनाव, क्रोध, चिन्ता र डिप्रेसन घटाउँछ।
निर्णय लिने क्षमता, स्पष्टता र फोकस बढाउँछ।

भौतिक/व्यावसायिक फाइदा

करियरमा सफलता, प्रमोशन, नाम, सम्मान दिन्छ।
प्रशासक, व्यापारी, नेता, राजनेता र पब्लिक स्पिकरका लागि उत्तम।
नेतृत्व क्षमता र व्यक्तित्व चम्काउँछ।

स्वास्थ्य फाइदा

रोगबाट रक्षा गर्छ, शरीरमा ऊर्जा सन्तुलन कायम गर्छ।
आँखा, हृदय र सूर्यसँग सम्बन्धित स्वास्थ्य समस्या कम गर्छ।
समग्र स्वास्थ्य र ऊर्जा स्तर बढाउँछ।

तेह्रमुखी रुद्राक्ष
तेह्रमुखी रुद्राक्षमा तेह्र धर्काहरू छन्। जसले गर्दा धन प्राप्त हुन्छ। तेह्रमुखी रुद्राक्षको देवता कामदेव हो। त्यसैले, तेह्रमुखी रुद्राक्ष प्रेम, रसायन, धातु र धनमा सफलता प्रदान गर्ने मानिन्छ। यसले लगाउनेलाई आफ्नो रोजाइको कुनै पनि पुरुष वा महिलालाई मोहित गर्ने शक्ति प्रदान गर्दछ। यसलाई धारण गर्नाले विपरीत लिङ्गीलाई आकर्षित गर्दछ। तेह्र मुखी रुद्राक्ष (१३ मुखी रुद्राक्ष) लाई भगवान कामदेव (प्रेम र आकर्षणका देवता) र भगवान इन्द्र (देवताहरूका राजा) को विशेष आशीर्वाद प्राप्त पवित्र रुद्राक्ष मानिन्छ। यो रुद्राक्ष धारण गर्नेले आकर्षण शक्ति, समृद्धि, नेतृत्व क्षमता र आध्यात्मिक उन्नति प्राप्त गर्छ भन्ने विश्वास छ। यो दुर्लभ र शक्तिशाली रुद्राक्ष हो जसले भौतिक सुखसँगै आध्यात्मिक विकास पनि दिन्छ। यो शुक्र ग्रह सँग सम्बन्धित छ जसले प्रेम, सौन्दर्य, आकर्षण र धन वृद्धि गर्छ।

आध्यात्मिक फाइदा

उच्च चक्र (हृदय चक्र, गला चक्र, सहस्रार चक्र) सक्रिय गर्छ।
ध्यान, अन्तर्ज्ञान र आध्यात्मिक जागरण बढाउँछ।

भौतिक र व्यावहारिक फाइदा

आकर्षण र आकर्षण शक्तिः व्यक्तित्व चम्किलो बनाउँछ, नेतृत्व क्षमता, बोल्ने कला र आत्मविश्वास बढाउँछ।
धन-समृद्धिः व्यापार, करियर, पदोन्नति र अवसरहरू आकर्षित गर्छ। राजकीय सुख र विलासिता दिन्छ।
प्रेम र सम्बन्धः विवाह, प्रेम जीवन, अन्तरंगता र पारिवारिक सुख बढाउँछ।
सृष्टिशीलता, बुद्धि र निर्णय क्षमता विकास गर्छ। राजनीति, व्यापार, कलाकारित्व वा बिक्री क्षेत्रमा सफलता दिन्छ।

स्वास्थ्य फाइदा

यौन स्वास्थ्य सुधार (कमजोरी, Libido, प्रजनन समस्या घटाउँछ)।
मूत्राशय, पाठेघर/प्रोस्टेट, पछाडि दुखाइ र मांसपेशी समस्या नियन्त्रण गर्छ।

चौधमुखी रुद्राक्ष
चौध मुखी रुद्राक्ष (१४ मुखी रुद्राक्ष) लाई देवमणि वा महाशनि पनि भनिन्छ। चौधमुखी रुद्राक्षमा चौध धर्काहरू छन्। यो रुद्रको आँखाबाट निस्केको मानिन्छ। यो रुद्राक्ष अत्यन्त दुर्लभ, शक्तिशाली र मूल्यवान् मानिन्छ। भगवान शिवको तेस्रो नेत्र (अज्ञा चक्र) को प्रतीक र भगवान हनुमानको स्वरूपको रूपमा यसलाई पूजनीय मानिन्छ। यो रुद्राक्ष धारण गर्नेले हनुमानजीको पूर्ण कृपा प्राप्त गर्छ भनिन्छ। यसले शनिदेवको दुष्प्रभाव (साढे साती, कष्ट आदि) लाई शान्त पार्छ र भाग्य नियन्त्रण गर्ने शक्ति दिन्छ। छोटो समयमा अत्यन्तै शक्तिशाली र भगवान शिवलाई प्रसन्न पार्ने यो चौधमुखी रुद्राक्ष देवताहरूको वास्तविक रत्न हो। पुराणहरूमा भनिएको छ कि यसले चौध विद्या, चौध मनु, चौध लोक र चौध इन्द्रको दिव्य अवतारलाई मूर्त रूप दिन्छ। चौधमुखी रुद्राक्षलाई एक अद्वितीय र दुर्लभ रुद्राक्ष मानिन्छ, जुन सबै देवताहरू भएको रूखबाट जन्मिएको हो। चौधमुखे रुद्राक्षमा भगवान हनुमानको पूर्ण शक्ति पनि हुन्छ। यसको प्रभावले साधकलाई सबै प्रकारका समस्याहरूबाट बचाउँछ। यसको विशेष गुण भनेको साधकलाई सुरक्षा र समृद्धि प्रदान गर्नु हो, उनीहरूलाई क्षति, दुर्घटना, रोग र चिन्ताबाट मुक्त गर्नु हो। चौधमुखे रुद्राक्ष पनि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ किनभने भगवान शिव आफैँले यसलाई लगाउनुहुन्थ्यो। यो यस्तो रुद्राक्ष हो कि केवल एउटा माला धारण गर्दा व्यक्ति स्वयं शिवको अवतार बन्छ। पौराणिक ग्रन्थहरूका अनुसार, चौधमुखे रुद्राक्ष धारण गर्नाले देवताहरूद्वारा पूजा गर्ने, स्वर्गमा चढ्ने र पुनर्जन्मको विपत्तिबाट मुक्त भएर पूर्णता प्राप्त गर्ने अधिकार प्राप्त हुन्छ।

आध्यात्मिक फाइदा

अज्ञा चक्र जागरण, गहिरो ध्यान र मोक्ष (मुक्ति) को मार्ग।
नकारात्मक ऊर्जा, कालो जादू, शत्रु र बुरी शक्तिबाट पूर्ण सुरक्षा।
हनुमानजी र शिवजीको कृपा, पाप नाश र परमपद प्राप्ति।

मानसिक/भावनात्मक फाइदा

तनाव, डर, फोबिया, ट्रमा, मूड स्विंग घटाउँछ।
दृढ संकल्प, निर्णय क्षमता, साहस, बुद्धिमत्ता र शान्ति बढाउँछ।
भावनात्मक संवेदनशीलता नियन्त्रण गर्छ।

शारीरिक फाइदा

शरीरको फिटनेस र ऊर्जा बढाउँछ।
रोग नाश, दीर्घायु र तन्त्रिका प्रणाली मजबुत।
हृदय, रक्तचाप र नर्भस सिस्टममा सन्तुलन।

भौतिक/व्यावहारिक फाइदा

सफलता, धन-समृद्धि, बाधा निवारण।
नेतृत्व क्षमता, करियर उन्नति र भाग्योन्नति।
शनिको दुष्प्रभावबाट मुक्ति।

श्री गौरी शंकर रुद्राक्ष
प्राकृतिक रूपमा एकसाथ जोडिएका दुई रुद्राक्षलाई गौरी-शंकर रुद्राक्ष भनिन्छ। गौरी-शंकर रुद्राक्षलाई भगवान शिव र देवी गौरीको रूप मानिन्छ, त्यसैले यसको नाम गौरी शंकर रुद्राक्ष हो। यो रुद्राक्ष एकमुखे र चौधमुखे रुद्राक्ष जस्तै धेरै दुर्लभ र अद्वितीय रुद्राक्ष हो। यसमा भगवान शिवको आशीर्वाद र देवी पार्वतीको दिव्य शक्तिहरू छन्। यसलाई धारण गर्नाले भगवान शिव र देवी पार्वती दुवैलाई समान रूपमा प्रसन्न तुल्याउँछ, र धारण गर्नेले विभिन्न आशीर्वाद र शक्तिहरू प्राप्त गर्दछ। देवी पार्वतीले सधैं भगवान शिवलाई मानवलाई आशीर्वाद दिन प्रेरित गर्छिन्। यो रुद्राक्षले मात्र व्यक्तिलाई सबै प्रकारका रुद्राक्षको लाभ प्रदान गर्दछ।यो रुद्राक्षले सबै प्रकारका सिद्धिहरू प्रदान गर्दछ। यो आफैँमा एक अद्वितीय रुद्राक्ष हो। गौरी शंकर रुद्राक्ष पूजास्थलका साथै तिजोरी र नगद बाकसमा राखिन्छ। यसलाई सुन वा चाँदीमा लगाउनु उत्तम हुन्छ। गौरी शंकर धारण वा पूजा गर्नाले अपेक्षा गरिएको भन्दा बढी सन्तुष्टि मिल्छ।

श्री गौरी पथ वा त्रिजुटी रुद्राक्ष
यस रुद्राक्षमा तीनवटा रुद्राक्षहरू एकसाथ जोडिएका हुन्छन्। गौरी पथ रुद्राक्षलाई शिव, पार्वती र गणेश, अर्थात् शिव परिवारको प्रतिनिधित्व गर्ने मानिन्छ। यो रुद्राक्ष अत्यन्तै दुर्लभ छ; वार्षिक रूपमा एक वा दुईवटा मात्र रुद्राक्ष उत्पादन हुन्छन्। कहिलेकाहीँ, धेरै वर्ष पछि पनि, रुद्राक्ष बढ्दैन। यो रुद्राक्षलाई रुद्राक्ष परिवारको दुर्लभ हीरा मानिन्छ। एकमुखे रुद्राक्ष, चौधमुखे रुद्राक्ष, र गौरी शंकर रुद्राक्ष सहित अन्य सबै रुद्राक्षहरू धारण गर्नुको फाइदा श्री गौरी पथ रुद्राक्षको केवल दृश्यले गुणा हुन्छ। यो रुद्राक्ष लगभग प्राप्त गर्न सकिँदैन। भाग्यशालीहरूले मात्र यसको झलक पाउन सक्छन्।

गणेश रुद्राक्ष
गणेश रुद्राक्षको भगवान गणेशको सुड जस्तै एक विशिष्ट आकृति भएको रुद्राक्षलाई गणेश पनि भनिन्छ। यसलाई धारण गर्नाले भगवान गणेशलाई प्रसन्न तुल्याउँछ। भगवान गणेश ज्ञान र रिद्धि-सिद्धि दाता हुनुहुन्छ, त्यसैले यसलाई धारण गर्नाले ज्ञान र रिद्धि-सिद्धि पनि प्रदान हुन्छ। गणेश रुद्राक्ष भगवान गणेशका भक्तहरूका लागि आदर्श हो।

रुद्राक्ष माला
रुद्राक्ष माला लगाएको व्यक्तिलाई देखेर शिव, विष्णु, देवी, गणेश, सूर्य र अन्य सबै देवताहरू प्रसन्न हुन्छन्। रुद्राक्षको मुखमा ब्रह्मा, बीचमा रुद्र (शिव) र पुच्छरमा विष्णु बस्छन् भन्ने विश्वास गरिन्छ। यसरी, रुद्राक्षले आनन्द र मुक्ति दुवै प्रदान गर्छन्। यद्यपि, अन्त्यमा, म भन्न चाहन्छु कि रुद्राक्ष आफैँमा एक दिव्य, अलौकिक शक्ति हो। कुनै विशेष रुद्राक्ष लगाउनु आवश्यक छ; रुद्राक्षको प्रत्येक माला आफैँमा भगवान शिव हुन्। त्यसकारण, यसलाई लगाउने पनि भगवान जस्तो हुनुपर्छ। रुद्राक्षहरू एकमुखेदेखि २१ मुखेसम्मका हुन्छन्। रुद्राक्षको माला उच्च रक्तचाप भएका बिरामीहरूको लागि वरदान हो। यसले रक्तचाप नियन्त्रण गर्छ। यसको लागि, रुद्राक्षको माला वा रुद्राक्षको माला बिरामीको मुटुमा झुन्ड्याएर मुटुको क्षेत्रलाई छुनु पर्छ। यसले बिरामीको शरीरबाट अनावश्यक ताप सोस्छ र बाहिर निकाल्छ। रुद्राक्ष मालामा १०८ दाना र सँगै एउटा दाना सुमेरु पर्वतको आकारमा बुनेको हुन्छ। मालामा १०८ दाना प्रयोग गर्नुको रहस्य वा उद्देश्य के हो? प्रश्न यो पनि उठ्छः सुमेरु किन प्रयोग गरिन्छ? यी सबै प्रश्नहरूको उत्तर यस प्रकार छन्ः ज्योतिषीय दृष्टिकोणबाट, आकाशगंगामा अश्विनी, भरणी र कृतिका सहित सत्ताईस नक्षत्रहरूको माला छ। यी सत्ताईस नक्षत्रहरू सुमेरु पर्वतको सहयोगमा चारै दिशामा घुम्छन्। त्यसकारण, आकाशगंगामा १०८ मालाहरूको माला बनाइन्छ, जसमा २७ नक्षत्र र चार दिशाहरू मिलेर बनेको हुन्छ। यो माला सुमेरु पर्वतको वरिपरि घुम्छ, तर यसलाई कहिल्यै पार गर्दैन। जसरी नक्षत्रहरू सुमेरु पर्वतलाई पार नगरी चारै दिशामा घुम्छन्, त्यसरी नै, जप गर्दा, मालाको सुमेरु पार गरिँदैन; बरु, औंलाहरूको मद्दतले माला घुमाइन्छ। रुद्राक्ष माला सानो होस् वा ठूलो, लगाउनेले समान लाभ प्राप्त गर्दछ। जप सिद्धिमा रुद्राक्ष माला ठूलो महत्व राख्छ। यसको साथ गरिएको प्रत्येक जपले अन्य माला भन्दा धेरै गुणा बढी परिणाम दिन्छ। यो जप प्राप्त गर्ने एक महत्त्वपूर्ण माध्यम हो। यसको साथ धेरै लाभदायक र फलदायी मन्त्रहरू सिद्ध गर्न सकिन्छ। एक पटक सिद्ध भएपछि, तिनीहरूले आफ्नो शक्ति अनुसार परिणाम दिन्छन्। पञ्चदेव पूजाको समयमा यसको साथ जप अनुष्ठान गर्नाले द्रुत सफलता मिल्छ। महामृत्युंजय जस्ता मन्त्रहरू पनि यसबाट छिटो पूरा गर्न सकिन्छ।

रोग निवारणमा रुद्राक्षको महत्व
आयुर्वेद विज्ञानमा रुद्राक्षलाई महाऔषधिको रुपमा लिइन्छ। रुद्राक्ष उष्ण तथा अम्लयुक्त हुने भएकोले वाथ तथा कफ रोग हटाउने गुण यसमा हुन्छ। रुद्राक्षमा भिटामिन ‘सि’ हुने हुँदा रगत बढाउन, सफा गर्न र रक्तविकार नास गर्न उपयोगी छ। रुद्राक्षमा रोग नास गर्ने शक्ति हन्छ। रुद्राक्ष धारण मात्रैले पनि ज्वरो, उत्तेजना, अनिन्द्रा, रक्तचाप, मृगी (छारे रोग), स्वप्नदोस जस्ता विकारबाट मुक्ति मिल्छ। रुद्राक्षको धारणबाट दरिद्रता नास हुने जनविश्वास छ। उच्च रक्तचाप, भूतवाधा, शारीरिक दुर्वलता, पेटको रोग र छालाको रोगमा रुद्राक्षले रोग निवारण गर्ने काम गर्छ। रुद्राक्ष धारण र सेवन विषयमा विभिन्न शास्त्रमा उल्लेख गरिएको छ। रुद्राक्ष ज्ञाताको परामर्श लिएर रुद्राक्ष धारणा गर्नु बढी लाभलायी हुन्छ। विशेष गरी निम्न लिखित रोगको निवारणमा रुद्राक्षको प्रयोग गरिन्छ।

मानसिक रोग
गाईको दुधमा चारमुखे रुद्राक्ष डुबाएर उक्त दुध दिनको दुई पटक सेवन गरेमा केही दिनमा मन मस्तिष्क शान्त हुन्छ र स्मरण शक्ति समेत बढाउन मद्दत गर्छ।

स्मरणशक्ति बढाउन
चारमुखे अथवा छमुखे रुद्राक्ष पूजा गरी धारण गर्नाले स्मरणशक्ति बढ्छ।

उच्च रक्तचाप
रुद्राक्ष मालाको धारणले मात्र पनि रक्तचाप नियन्त्रणमा आउँछ। पाँचमुखे रुद्राक्ष र स्वर्णपाक्षिक भष्म बराबर मिलाएर महसँग खाने गरेमा केही दिनमै रक्तचाप नियन्त्रण हुन्छ।

छालाको रोग
कालो गाईको सुख्खा गोवर र पाँचमुख रुद्राक्षको भष्म गंगा जलमा मिलाएर शरीरमा लगाउने गरेमा सबै छालाको रोग निको हुन्छ।

पेटको रोग
हरेक दिन साँझको समयमा तामाको भाडामा पानी राखी पाँच ओटा रुद्राक्ष भिजाउने र भोलिपल्ट उक्त पानी पिउने यो प्रक्रिया ४० दिन गर्दा पेटको प्राय सबै रोग निको हुन्छ।

मुर्छा वा हिस्टेरिया
महिलामा मुर्छा र हिस्टेरिया हुने रोग छ भने छ मुखे रुद्राक्ष विधिपूर्वक पूजा गरेर धागोको सहायताले कम्मरमा बाधिदिनाले उक्त समस्या समाधान हुन्छ।

अजिर्ण वा अपच
दशमुखे रुद्राक्ष गोलमरिच बराबरमात्रामा साँझपख पानीमा पकाएर राख्ने र विहान खाली पेटमा उक्त पानी दुई गिलास पिउने गरेमा केही दिनमै अजिर्ण वा अपच समाप्त हुन्छ।

आगोले पोलेमा
तीनमुखे रुद्राक्ष घोटेर नरिवलको तेल तताई मनतातो लगाउने गरेमा पोलेको घाउमा आराम मिल्छ।

ज्वरो
विधिपूर्वक पूजन गरेर तीनमुखे रुद्राक्ष धारण गर्नाले ज्वरो निको हुन्छ।

कम्मर दुखेमा
पाँच मुखे रुद्राक्षलाई ढुंगामा घोटेर बाख्राको दुधमा खाने गरेमा केही दिनमै कम्मर दुख्ने रोग ठिक हुन्छ।

कपाल झरेमा
नौमुखे रुद्राक्षको भष्म अमलाको रसमा मिलाइ दिनको दुई पटक कपालको फेदमा लगाउने गरेमा दुई महिनाभित्रै कपाल कालो भएर आउँछ र झर्न समेत बन्द हुन्छ।

भूतप्रेतको वाधा हटाउन
विधिपूर्वक पूजा गरी दशमुखे रुद्राक्ष गला वा पाखुरामा धारण गर्नाले भूतप्रेत लाग्दैन।

चिलाउने रोगमा
हलेदो, निमपत्ता र छमुखे रुद्राक्ष बराबर मिसाइ पानीमा भिजाउने र त्यसलाई पिसेर मालिस गर्नाले चिलाउने रोग निको हुन्छ।

आँखा दुखेमा
पाँचमुखे रुद्राक्ष घोटेर आँखामा लगाउँदा आँखाको पीडा कम हन्छ।

दरिद्रता नास गर्ने
सातमुखे रुद्राक्ष विधिपूर्वक पूजा गरी गला अथवा पाखुरामा धारण गरी प्रत्येक दिन महालक्ष्मी मन्त्रपाठ गर्नाले दरिद्रता नास हुन्छ।

शुद्धता कायम राख्नुहोस्
रुद्राक्षलाई पवित्र राख्नुपर्छ। त्यसका लागि धारण गर्नु अघि नुहाउनु आवश्यक छ। रुद्राक्षको सम्पर्कमा आउने सबै चीजहरू पवित्र हुनुपर्छ।

समय र दिनको चयन
रुद्राक्ष धारण गर्ने सबैभन्दा उत्तम दिन सोमबार हो, किनभने सोमबार भगवान शिवको दिन मानिन्छ। ब्रह्म मुहूर्त (सूर्योदय भन्दा पहिले) रुद्राक्ष धारण गर्नको लागि उत्तम समय मानिन्छ।

मन्त्र जप
रुद्राक्ष धारण गर्नु अघि, ॐ नमः शिवाय मन्त्र जप गर्नु आवश्यक छ। रुद्राक्षलाई भगवान शिवको मन्दिरमा अथवा घरको पूजाकोठामा राखेर पूजा गर्नुपर्छ।

रुद्राक्ष शुद्धिकरण
रुद्राक्षलाई गंगा जल, शुद्ध पानी वा काँचो दूधले धोएर शुद्ध गर्नुपर्छ। त्यसपछि रुद्राक्षलाई केसर वा चन्दनले अभिषेक गर्नुपर्छ।

धागोको चयन
रुद्राक्षलाई पवित्र र शुद्ध धागोमा राखेर धारण गर्नुपर्छ। सामान्यतया, रुद्राक्ष माला पञ्चमुखी रुद्राक्षबाट बनाइन्छ। यो मालालाई सुन, चाँदी वा तामाको धागोमा पनि बनाइन्छ।

पूजापाठ
रुद्राक्षलाई पूजा-पाठ गरेर, धूप, दीप, पुष्प आदि अर्पण गरेर धारण गर्नुपर्छ। पञ्चामृत (दूध, दही, घिउ, मह, चिनी) ले अभिषेक गरेर रुद्राक्षलाई शुद्ध गर्न सकिन्छ।

धारण गर्ने स्थान
रुद्राक्षलाई घाँटीमा धारण गर्नु उत्तम हुन्छ। त्यसबाहेक, यसलाई दाहिने हातको कलाइमा (Wrist) वा दाहिने बाहुपट्टि (Arm) धारण गर्न सकिन्छ। विशेष अवस्थामा, रुद्राक्षलाई झोला वा पर्समा राखेर पनि धारण गर्न सकिन्छ।

रुद्राक्षको हेरचाह
रुद्राक्षलाई नियमित रूपमा शुद्ध पार्नुपर्छ। गंगा जल वा शुद्ध पानीले धोएर, शुद्ध कुराले पुछेर सफा गर्नुपर्छ। रुद्राक्षलाई कुनै पनि रसायन, साबुन आदि लगाएर सफा गर्नु हुँदैन।

विशेष ध्यान
रुद्राक्षलाई मासिक धर्म, जन्म वा मरण र अन्य अशुद्ध अवस्थामा निकालेर राख्नुपर्छ। धारण गर्दा पवित्र विचार, शुद्ध आचरण र सदाचारको पालना गर्नुपर्छ।

अन्य महत्वपूर्ण नियमहरू
रुद्राक्षलाई कहिल्यै अरूसँग साटासाट नगर्नुहोस्। यो व्यक्तिगत वस्तु हो र केवल आफ्नो लागि मात्र प्रयोग गर्नु पर्छ। रुद्राक्षलाई पूजा कोठा बाहेक अन्य स्थानमा राख्नु हुँदैन। रुद्राक्ष धारण गर्दा मद्यपान, माछा-मासु सेवन आदि त्याग गर्नु पर्छ। रुद्राक्ष धारण गर्दा सधैं सकारात्मक सोच राख्नु पर्छ।