स्वस्थानी माताको व्रत कसरी गर्ने
नेपाली हिन्दू समाजमा पौष शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमासम्म एक महिना चल्ने श्री स्वस्थानी माताको व्रत र कथा वाचनको विशेष महत्त्व छ। यो व्रत बस्नाले सुख, शान्ति, सन्तान प्राप्ति, रोग नाश, दाम्पत्य मिलाप, पारिवारिक मिलाप, समृद्धि र मनोकांक्षा पूरा हुने तथा परिवारमा कल्याण हुने धार्मिक विश्वास छ।
पण्डितद्वारा यज्ञ मण्डप तयार गरी दीप, कलश, गणेश र चतुर्वेद सहित स्वस्थानी माताको विधिवत पूजा गरी स्वस्थानी व्रतकथा पाठ गरेर आरम्भ गर्नु
- देवीको दैनिक आराधना: स्वस्थानी मातालाई चन्दन, सिन्दूर, फूल र अक्षता चढाउनुहोस्। धूप, दीप र कपुर बालेर दैनिक रूपमा फलफूल वा चोखो नैवेद्य (भोग) अर्पण गर्नुहोस्।
- स्वस्थानी व्रत कथा वाचन: पूजा सम्पन्न गरेपछि परिवारका सबै सदस्यहरू एक ठाउँमा जम्मा भई श्रद्धापूर्वक श्री स्वस्थानी व्रत कथाको दैनिक एक-एक अध्याय पढ्ने वा सुन्ने। कथा समाप्त भएपछि आरती गर्ने र सबैलाई प्रसाद बाँड्ने।
आहार र दैनिक नियम (एक महिनासम्म)
- व्रत बस्ने व्यक्तिले दिनको एक पटक मात्र चोखो भोजन (सात्विक भोजन) गर्नुपर्छ।
- भोजनमा नुन, तेल, लसुन, प्याज, माछा-मासु र हिङ् जस्ता कुराहरू पूर्ण रूपमा निषेध गरिन्छ। धेरैजसोले दूध, घिउ, चामलको भात वा फलाहार मात्र ग्रहण गर्छन्।
- जमिनमा चटाई वा गुन्द्री ओछ्याएर सुत्ने (खाटमा नसुत्ने) र ब्रह्मचर्यको पालन गर्ने।
माघ शुक्ल पूर्णिमा (उद्यापन वा साङ्गे विधि)
एक महिना पुगेपछि माघ शुक्ल पूर्णिमाका दिन व्रतको विशेष समापन (साङ्गे) गरिन्छ। यो दिन स्वस्थानी व्रतको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण दिन हो।
- १०८ को सङ्ख्या: यस दिन माता स्वस्थानीलाई १०८ को सङ्ख्यामा सामग्रीहरू चढाउने विशेष नियम छ। जस्तै: १०८ थान रोटी (सेल वा पुरी), १०८ वटा अक्षता, १०८ वटा जनै, १०८ वटा सुपारी, १०८ वटा बत्ती र १०८ प्रकारका फूल वा फलफूल।
- अर्घ्य र विसर्जन: पूजा सकिएपछि मातालाई अर्घ्य दिइन्छ र स्थापना गरिएको कलशको जल घरभरि छर्किइन्छ।
प्रसाद वितरणको विशेष नियम (अति महत्त्वपूर्ण)
साङ्गेको दिन पूजा गरिएका १०८ वटा रोटी र फलफूलहरूमध्ये:
- ८ वटा रोटी र फलफूल आफ्ना श्रीमान् (पति) लाई दिने।
- पति नभए छोरालाई दिने, छोरा पनि नभए मीत छोरालाई दिने।
- मीत छोरा पनि नभए आफ्नो मनोकांक्षा पूरा होस् भनी नदी वा पवित्र जलाशयमा सेलाउने (विसर्जन गर्ने) चलन छ।
- बाँकी रहेका १०० वटा रोटी र प्रसाद व्रतालु आफैले र परिवारका अन्य सदस्य तथा बुढापाकाहरूलाई बाँडेर ग्रहण गर्नुपर्छ।
- विशेष टिप: यदि एक महिनासम्म निराहार वा फलाहार गरेर व्रत बस्न स्वास्थ्यका कारण सम्भव छैन भने, पौष पूर्णिमा र माघ पूर्णिमाका दिन मात्र विशेष व्रत बसी बाँकी दिनहरूमा कथा मात्र श्रवण गर्दा पनि स्वस्थानी माताको कृपा प्राप्त हुनेछ।
