हिन्दू धर्ममा माता सरस्वतीलाई विद्या, बुद्धि, कला र संगीतकी देवी मानिन्छ। विशेष गरी वसन्त पञ्चमीका दिन वा कुनै पनि बिहीबारदेखि माता सरस्वतीको व्रत बस्ने परम्परा छ। यो व्रत विशेष गरी विद्यार्थी, कलाकार र बुद्धिजीवीहरूका लागि अत्यन्त फलदायी मानिन्छ।

व्रतको तयारी र संकल्प

• बिहान सबेरै (ब्रह्म मुहूर्तमा) उठेर नुहाउने। यस दिन पानीमा अलिकति गङ्गाजल र सर्स्यु मिसाएर नुहाउनु राम्रो मानिन्छ।
• सफा, सम्भव भए पहेँलो वा सेतो रङको कपडा लगाउनु।
• पूजा स्थानमा पूर्व वा उत्तर दिशातर्फ फर्किएर पण्डित (गुरु) द्वारा व्रत बस्छु भनी प्रतिज्ञा (सङ्कल्प) गर्नुपर्छ र गोदान सङ्कल्प (गौदान) गराएर पूजा सुरु गर्नुपर्छ।

पूजा विधि

1. एउटा चौकीमा सेतो कपडा ओछ्याएर माता सरस्वतीको मूर्ति वा तस्बिर स्थापना गर्नुहोस्। साथमा गणेश भगवानको पनि स्थापना गर्नुहोस् (कुनै पनि पूजामा गणेशजीको पूजा पहिले गरिन्छ)।
2. मूर्तिमा जल छर्केर पवित्र बनाउनुहोस्।
3. माता सरस्वतीलाई पहेँलो चन्दनको टीका लगाउनुहोस् र पहेँलो वा सेतो फूल चढाउनुहोस्।
4. आफ्नो किताब, कापी, कलम वा संगीतका वाद्यवादनहरूलाई पनि माताको अगाडि राखेर पूजा गर्नुहोस्।
5. धूप र दियो बाल्नुहोस्।
6. मातालाई पहेँलो मिठाई, खिर वा फलफूलको भोग (प्रसाद) चढाउनुहोस्।
7. ॐ ऐं सरस्वत्यै नम: मन्त्रको १०८ पटक जप गर्ने

सरस्वती बन्दना
या कुन्देन्दुतुषारहारधवला या शुभ्रवस्त्रावृता। या वीणावरदण्डमण्डितकरा या श्वेतपद्मासना॥
या ब्रह्माच्युतशङ्करप्रभृतिभिर्देवै: सदा वन्दिता। सा मां पातु सरस्वती भगवती नि:शेषजाड्यापहा॥

सरस्वती स्तोत्र 
सरस्वती मया दृष्टा वीणापुस्तकधारिणी। हंसवाहनसंयुक्ता विद्यादानं करोतु मे॥१॥
प्रथमं भारती नाम द्वितीयञ्च सरस्वती। तृतीयं शारदा देवी चतुर्थ हंसवाहिनी॥२॥
पञ्चमं तु जगन्माता षष्ठं वागीश्वरी तथा। सप्तमं चैव कौमारी अष्टमं वरदायिनी॥३॥
नवमं बुद्धिदात्री च दशमं ब्रह्मचारिणी। एकादशं चन्द्रघण्टा द्वादशं भुवनेश्वरी॥४॥
द्वादशै तानि नामानि त्रिसन्ध्यं य: पठेन्नर:। जिह्वाग्रे वसते तस्य ब्रह्मरूपा सरस्वती॥५॥

व्रतका नियम र ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू

• सात्त्विक भोजन: व्रतको दिन पूर्ण रूपमा सात्त्विक रहनुपर्छ। यस दिन तामसिक भोजन (माछा, मासु, लसुन, प्याज) र मदिरा पूर्ण रूपमा वर्जित हुन्छ।
• सद्भाव: यस दिन कसैलाई पनि अपशब्द नबोल्ने, झूटो नबोल्ने र कसैको अपमान नगर्ने (किनभने वाणीमा सरस्वतीको वास हुन्छ)।
• अध्ययन: व्रतको दिन कम्तीमा केही समय अध्ययन वा सिर्जनात्मक काममा बिताउनु राम्रो मानिन्छ।

पूजा सकिएपछि प्रसाद परिवार र साथीभाइहरूमा बाँड्नुहोस् र आफू पनि ग्रहण गर्नुहोस्। यो व्रत श्रद्धापूर्वक गर्नाले एकाग्रता बढ्ने र विद्या-बुद्धि प्राप्त हुन्छ।