माणिक रत्न (Ruby), जसलाई संस्कृतमा 'पद्मराग' र रत्नहरूको संसारमा 'रत्नराज' (रत्नहरूको राजा) भनिन्छ, ज्योतिष र रत्न विज्ञान दुवैमा अत्यन्त उच्च र प्रभावशाली स्थान राख्दछ। माणिक एक अत्यन्तै बहुमूल्य रातो रङको रत्न हो। यो खनिज शास्त्रको 'कोरन्डम' (Corundum) परिवारमा पर्दछ। प्राकृतिक रूपमा पाइने रत्नहरूमध्ये हीरापछिको सबैभन्दा कठोर पदार्थ माणिक नै हो। यसको गाढा रातो चमकले साहस, प्रेम, र राजकीय शक्तिको प्रतिनिधित्व गर्दछ। प्राचीन कालदेखि नै राजाहरूले आफ्नो मुकुट र गहनामा यसको प्रयोग गर्दै आएका छन्।

मोती रत्न (Pearl), जसलाई संस्कृतमा 'मुक्ता' र अङ्ग्रेजीमा 'Pearl' भनिन्छ, रत्नहरूको संसारमा एक अद्वितीय र शीतल रत्न हो। यो अन्य रत्नहरू जस्तै खानीबाट नभई जीव (समुद्री प्राणी) बाट प्राप्त हुने हुनाले यसलाई 'जैविक रत्न' पनि भनिन्छ। मोती एक प्राकृतिक चमत्कार हो। यो समुद्र वा जलाशयमा बस्ने 'मोलास्क' (Mollusk) प्रजातिका जीवहरू, विशेष गरी अइस्टर (Oyster) वा मुसेली (Mussel) को शरीरभित्र बन्दछ। यसलाई चन्द्रमाको प्रतीक मानिन्छ र यसको मुख्य विशेषता भनेको यसको शीतलता र सौम्य चमक हो।

मुँगा रत्न जसलाई संस्कृतमा 'प्रवाल' वा 'विद्रुम' र अङ्ग्रेजीमा 'Red Coral' भनिन्छ, ज्योतिष शास्त्र र रत्न विज्ञानमा एक अत्यन्तै शक्तिशाली र ऊर्जावान् रत्न मानिन्छ। यो रत्न खानीबाट नभई समुद्रको गहिराइमा पाइने एक विशेष प्रकारको जैविक वनस्पति वा जीवबाट प्राप्त हुन्छ। मुँगा एक 'जैविक रत्न' (Organic Gemstone) हो। यो समुद्रको शान्त र सफा पानीको गहिराइमा पाइने 'कोरल पोलिप्स' (Coral Polyps) नामक सूक्ष्म समुद्री जीवहरूको अस्थिपञ्जरबाट बन्दछ। यी जीवहरूले आफ्नो सुरक्षाका लागि क्याल्सियम कार्बोनेटको एउटा कठोर ढाँचा बनाउँछन्, जुन समयक्रममा एउटा सुन्दर र चम्किलो रत्नको रूपमा विकसित हुन्छ। ज्योतिष शास्त्रमा...

पन्ना रत्न (Emerald), जसलाई 'रत्नहरूको राजकुमार' भनिन्छ, आफ्नो मनमोहक हरियो रङ र अद्भूत ज्योतिषीय शक्तिका लागि विश्वप्रसिद्ध छ। ज्योतिष शास्त्रमा यसलाई बुध (Mercury) ग्रहको प्रतिनिधि रत्न मानिन्छ। बुध ग्रह बुद्धि, वाणी, व्यापार र सञ्चारको कारक भएकाले पन्ना धारण गर्दा यी क्षेत्रहरूमा विशेष सफलता प्राप्त हुन्छ। पन्ना एक बहुमूल्य खनिज हो जुन बेरिल (Beryl) परिवारमा पर्दछ। यो आफ्नो विशिष्ट हरियो रङका कारण चिनिन्छ। हजारौँ वर्षदेखि यो रत्न राजाहरू र सम्राटहरूको पहिलो रोजाइमा रहँदै आएको छ। प्राचीन इजिप्टकी रानी क्लियोपेट्रा पन्ना रत्नको ठुलो प्रशंसक थिइन्।

पुष्पराज रत्न (Yellow Sapphire), जसलाई नेपालीमा 'पुखराज' र संस्कृतमा 'मञ्जुल' वा 'वाचस्पतिवल्लभ' पनि भनिन्छ, रत्नहरूको संसारमा सबैभन्दा पवित्र र सात्त्विक रत्न मानिन्छ। यो रत्न ज्ञान, धर्म, र समृद्धिका प्रतीक देवगुरु बृहस्पति (Jupiter) सँग सम्बन्धित छ। पुष्पराज एक अत्यन्तै बहुमूल्य र प्रभावशाली रत्न हो जुन कोरन्डम (Corundum) खनिज परिवारको सदस्य हो। यो नीलम (Blue Sapphire) र माणिक (Ruby) कै प्रजाति हो, तर यसको रङ पहेँलो हुने भएकाले यसलाई 'यल्लो सफायर' भनिन्छ। हिन्दु शास्त्रहरूमा पुष्पराजलाई सुख, सौभाग्य र वंश वृद्धिको कारक मानिन्छ।

हिरा (Diamond), जसलाई संस्कृतमा 'वज्र' भनिन्छ, रत्नहरूको संसारमा सबैभन्दा महँगो, कठोर र आकर्षक रत्न हो। यो केवल एउटा गहना मात्र होइन, बरु विज्ञानको एउटा अद्भुत चमत्कार र ज्योतिष शास्त्रको एक शक्तिशाली ऊर्जा केन्द्र पनि हो। हिरा कार्बनको एउटा शुद्ध रूप हो। यो पृथ्वीको गहिराइमा अत्यधिक ताप र चापको कारणले बन्ने एउटा ठोस खनिज हो। हिरा शब्दको उत्पत्ति ग्रीक शब्द 'Adamas' बाट भएको हो, जसको अर्थ हुन्छ 'अजेय' वा 'कहिले नफुट्ने'। ज्योतिष शास्त्रमा हिरालाई शुक्र (Venus) ग्रहको प्रतिनिधि रत्न मानिन्छ। शुक्र ग्रह प्रेम, सौन्दर्य, विलासिता, ऐश्वर्य र कलाको कारक हो। त्यसैले हिरा धारण गर्दा व्यक्तिको जीवनमा...

ओपल रत्न (Opal), जसलाई रत्नहरूको संसारमा 'जादुई रत्न' र विलासिताको प्रतीक मानिन्छ, आफ्नो अद्भूत रङ र चमकका लागि चिनिन्छ। ज्योतिष शास्त्रमा यसलाई शुक्र (Venus) ग्रहको प्रतिनिधि रत्न मानिन्छ। शुक्र ग्रह प्रेम, सौन्दर्य, सुख-सुविधा, र वैवाहिक जीवनको कारक भएकाले ओपल धारण गर्दा जीवनमा विलासिता र आकर्षण बढ्छ। ओपल एक अर्ध-बहुमूल्य रत्न हो जुन आफ्नो 'Play of Color' (रङहरूको खेल) का लागि प्रसिद्ध छ। यसलाई हेर्दा इन्द्रेणीका सबै रङहरू एकै ठाउँमा सलबलाइरहेको जस्तो देखिन्छ। यो हीराको विकल्प (Substitute) का रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ। अन्य रत्नहरू जस्तै यो क्रिस्टल नभई एक 'एमोर्फस' (Amorphous) ठोस पदार्थ हो।

नीलम रत्न (Blue Sapphire), जसलाई रत्नहरूको संसारमा सबैभन्दा शक्तिशाली र छिटो प्रभाव देखाउने रत्न मानिन्छ, ज्योतिष शास्त्रमा शनि (Saturn) ग्रहको प्रतिनिधि रत्न हो। नीलम एक अत्यन्तै बहुमूल्य र दुर्लभ रत्न हो जुन कोरन्डम (Corundum) खनिज परिवारमा पर्दछ। यो खनिजको नीलो संस्करणलाई 'नीलम' भनिन्छ, जबकि रातो संस्करण 'माणिक' (Ruby) हो। यो रत्न आफ्नो गहिरो नीलो चमक र कठोरताका लागि प्रसिद्ध छ। नीलमलाई 'शनिप्रिय' पनि भनिन्छ किनभने यसले शनिको ऊर्जालाई संकलन र प्रसारण गर्छ।

गोमेद रत्न जसलाई अङ्ग्रेजीमा 'Hessonite' भनिन्छ, ज्योतिष शास्त्रमा एक अत्यन्त प्रभावशाली र रहस्यमय रत्न मानिन्छ। यो छायाँ ग्रह राहु (Rahu) को प्रतिनिधि रत्न हो। राहुलाई कलियुगको राजा र अचानक हुने घटनाहरूको कारक मानिने हुनाले गोमेदको प्रभाव पनि निकै तीव्र र आकस्मिक हुन्छ। गोमेद एक अर्ध-बहुमूल्य रत्न हो जुन गार्नेट (Garnet) खनिज समूहको 'ग्रुसुलर' (Grossular) परिवारमा पर्दछ। यसको रङ शुद्ध मह वा गाईको गहुँत (Urine) जस्तो हुने भएकाले यसलाई संस्कृतमा 'गोमेद' भनिएको हो। यो रत्न विशेष गरी राहुको नकारात्मक प्रभावलाई शान्त पार्न र राहुबाट शुभ फल प्राप्त गर्न लगाइन्छ।

लहसुनिया रत्न (Cat's Eye), जसलाई संस्कृतमा 'वैदूर्य' भनिन्छ, रत्नहरूको संसारमा आफ्नो विशिष्ट र रहस्यमयी रूपका कारण चिनिन्छ। ज्योतिष शास्त्रमा यसलाई छाया ग्रह केतु (Ketu) को प्रतिनिधि रत्न मानिन्छ। यस रत्नको बीचमा एउटा चम्किलो सेतो रेखा हुन्छ, जुन बिरालोको आँखा जस्तो देखिन्छ, त्यसैले यसलाई 'क्याट्स आई' भनिएको हो। लहसुनिया एक विशेष प्रकारको खनिज हो जुन क्रिसोबेरिल (Chrysoberyl) परिवारमा पर्दछ। यसको सबैभन्दा ठुलो विशेषता यसमा देखिने 'च्याटोयान्सी' (Chatoyancy) प्रभाव हो। जब यसमा प्रकाश पर्छ, रत्नको भित्र एउटा रेशमी धागो जस्तो प्रकाशको रेखा यताउता सर्छ, जसले गर्दा यो जीवन्त देखिन्छ।