नवरात्र (दसैँ) का समयमा प्रतिपदा (घटस्थापना) देखि नवमी तिथिसम्म नौ दिनसम्म शक्तिका नौवटा रूप (शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चन्द्रघण्टा, कुष्माण्डा, स्कन्दमाता, कात्यायनी, कालरात्रि, महागौरी र सिद्धिदात्री) को गरिने विशेष आराधनालाई नै नवदुर्गाको व्रत भनिन्छ।

पहिलो दिन: घटस्थापना र संकल्प
नवरात्रको पहिलो दिन (प्रतिपदा) नै यो व्रतको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण दिन हो।

• जमरा राख्ने र कलश स्थापना: पूजा कोठा वा देवीको मन्दिरमा गोबरले लिपपोत गरी शुद्ध बनाउनुहोस्। जमरा राखेर त्यसको बीचमा घट स्थापना गरेर त्यसमाथि घटको मुखमा आँप वा बर-पीपलको पात राखेर माथि नरिवल राख्ने।
• संकल्प:तिलानी जल तयार गरी संकल्प लिएर व्रत आरम्भ गर्नु 

विशेष रूपको पूजा
तिथि अनुसारको स्वरूप प्रत्येक दिन नवदुर्गाको बेग्लाबेग्लै स्वरूपको पूजा गरिन्छ। जस्तै: पहिलो दिन शैलपुत्री, दोस्रो दिन ब्रह्मचारिणी गर्दै नवमीको दिन सिद्धिदात्रीको पूजा गर्ने। उनीहरूलाई सिन्दूर, वस्त्र र फूल (विशेष गरी रातो फूल) अर्पण गर्नुहोस्।

चण्डी पाठ वा मन्त्र
पूजाको समयमा 'दुर्गा सप्तशती' (चण्डी पाठ) वा दुर्गा चालिसाको पाठ गर्नु अति उत्तम मानिन्छ। यदि पाठ गर्न सम्भव नभए "ॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे" वा "ॐ दुं दुर्गायै नम:" मन्त्रको कम्तीमा एक माला (१०८ पटक) जप गर्नुहोस्।

प्रसाद र आरती
देवीलाई फलफूल, मिठाई, पञ्चामृत वा हलुवाको भोग लगाउनुहोस् र घिउको दियो वा कपुर बालेर श्रद्धापूर्वक आरती गर्नुहोस्।

आहार र व्रतका नियमहरू

1. व्रतको प्रकार: आफ्नो स्वास्थ्यअनुसार ९ दिनसम्म पूर्ण निराहार, फलाहार (फलफूल र दूध मात्र), वा दिनको एक पटक मात्र सात्विक भोजन गरेर व्रत बस्न सकिन्छ।
2. वर्जित भोजन: व्रत अवधिभर घरमा माछा-मासु, लसुन, प्याज, मदिरा र मसुरोको दाल जस्ता तामसी भोजन पूर्ण रूपमा निषेध गर्नुपर्छ।
3. संयम र सदाचार: यस समयमा रौद्र रूप वा क्रोध नगर्ने, कसैको कुभलो नचिताउने र ब्रह्मचर्यको पूर्ण पालना गर्ने नियम छ।

अष्टमी र नवमीको विशेष पूजा

• महाअष्टमी (कालरात्रि पूजा): अष्टमीको रातलाई 'कालरात्रि' भनिन्छ। यस दिन मध्यरातमा महाकालीको विशेष पूजा र हवन गरिन्छ। यसै दिन कुभिण्डो, घिरौंला वा नरिवलको सात्विक बलि दिने चलन छ।
• महानवमी: यस दिन नवदुर्गाको अन्तिम स्वरूप सिद्धिदात्रीको पूजा गरिन्छ। साथै, सवारी साधन, हातहतियार र औजारहरूको पनि पूजा गर्ने परम्परा छ।

कुमारी पूजा र उद्यापन (पारणा)
नवदुर्गाको व्रत तबसम्म पूर्ण मानिँदैन जबसम्म कन्या (कुमारी) को पूजा गरिँदैन।

1. कन्या पूजा: अष्टमी वा नवमीको दिन २ वर्षदेखि ९ वर्षसम्मका साना कन्याहरू (नवदुर्गाको प्रतीक मानेर) को गोडा धोएर, टीका-माला लगाई, श्रद्धापूर्वक भोजन (हलुवा, पुरी, चना) गराउनु र दक्षिणा वा वस्त्र दिएर आशीर्वाद लिनु।
2. दशमी (विजयादशमी): दशमीको दिन बिहानै कलश र जमराको अन्तिम पूजा गरी व्रतको समापन (विसर्जन) गरिन्छ। त्यसपछि मान्यजनको हातबाट टीका र समृद्धिको प्रतीक पहेँलो जमरा ग्रहण गरेर प्रसादका रूपमा अन्न ग्रहण गरी व्रत तोडिन्छ।